Anti-faşist direniş hareketi ve KPDÖ

1933-34’ten itibaren Avusturya’da austro-faşist bir diktatörlük hüküm sürmeye başlayınca KPDÖ yeraltına çekildi ve silahlı bir direniş örgütleyip sürdürdü. 1934-1945 arasında 2000’nin üzerinde yönetici ve üyesini kaybetti.

Viyana – Mart 1933’ten itibaren Federal Cumhuriyet sistemini lağvedip, austro-faşist bir devlet inşasına girişen Dollfuß, Vatan Cephesi dışındaki siyasal, sendikal, sosyal, sivil tüm hareket, organizasyon ve inisiyatifleri devre dışı bırakmak istiyordu. O yıllarda partiler silahlı milis gücüne de sahip oldukları için, bu milis güçleri Dollfuß için en ciddi engeldi. Muhalif milislere yönelik saldırılarını, 1934 başında yoğunlaştırdı. Yasaklama kararları çıkardı ard arda. Alman-Avusturya Komünist Partisi (Komunistische Partei Deutsch-Österreich – KPDÖ) yönetimi, sendikalara sunulacak ve onların desteğinin de alınacağı genel bir grevi tartışmaya başladı bu dönemde. Belirlenen sloganlar, “Kanlı Şubat’tan Kızıl Ekim’e” ve “Komünist Parti’de birleşin” idi. Başkent Viyana’da sol, sosyal demokrat, sosyalist “Kızıl Cephe” ile Viyana’daki KPDÖ arasında eylem birliği hazırlıkları da sürüyordu bu arada. KPDÖ’nün önüne koyduğu görevlerden bir diğeri, “Faşist Sendikalarda Muhalefet Grupları Yaratma” şiarıyla tanımlanmıştı.

Austro-faşist Dollfuß kabinesi büyük saldırı adımını, 12 Şubat 1934 Pazartesi günü, Oberösterreich (Yukarı Avusturya) eyaletinin başkenti Linz’de attı. Avusturya’nın tarihine “iç savaş” olarak geçen o “beş gün”e girildi. Polis, sosyal demokrat SDAP’ın milis gücü “Savunma Birliği”nin (Schutzbund) toplandığı Linz parti lokalini işgal etti. Viyana’nın Simmering Belediyesi’nde bir polis komiseri, gözaltına almak istediği bir işçiyi vurarak öldürdü. 12 Şubat’ın ilk kurbanı, Franz Havlicek adlı bir işçi oldu. Bunun üzerine, SDAP’ın Viyana’daki merkezi harekete geçti ve bir oy farkla genel grev kararı aldı. Komünistlerin (KPDÖ’nün) önerdiği genel bir direniş örgütlenecek gibi görünüyordu. Viyana Belediye Başkanlığı’nı elinde tutan SDAP’ın çağrısıyla, bütün Viyana elektriksiz bırakıldı. Genel grev için verilmiş bir sinyal oldu bu.

Dollfuß, emrindeki bütün polis, ordu ve “Vatan Savunması” milislerini seferber etti. Polis gücünü, Viyana Belediye Sarayı’na saldırttı. SDAP’lı Belediye Başkanı Karl Seitz’ı görevinden uzaklaştırdı. Hükümet, radyodan sıkıyönetim ilan ettiğini açıkladı. Genel grev ve silahlı direniş Viyana, St. Pölten, Steyr, Wörgl, Weiz, Eggenberg bei Graz, Kapfenberg ve Buruk an der Mur gibi kentlerde etkili oldu. Viyana’daki ilk silahlı çatışma, Ottakring’deki Sandleiten Toplu Konutları’nda meydana geldi. Ardından Döbling’deki Karl Marks Hof’a, Favoriten’deki Reumannhof’a, Meidling, Matzleinsdorfer, Hietzing, Simmering’e sıçradı. Ama kısa sürede görüldü ki SDAP, böyle bir genel direnişe hazır değildi. Silahlı çatışmalar, genel merkez için beklenmedik gelişmelerdi. Kendini, devletin polis ve ordu güçleriyle çatışan konumda buluveren bir şaşkınlık yaşadı bu parti. Dollfuß’un emrindeki devlet güçleri ile Cumhuriyetçi Savunma Birlikleri arasındaki silahlı çatışmalar, belli noktalarla sınırlı kaldı. Ne ülkenin, ne de her bir eyaletin geneline yayıldı.

Dollfuß, “Şubat ayaklanması”nı beş gün içinde bastırdı. Bütün muhalif milisler dağıtıldı, yeraltına itildi. Bütün partiler ve bağlı dernekleri, sendikalar, işçi bankası yasakladı. Şubat Ayaklanması’nda 300 kişi ölürken, binlerce kişi de yaralandı. Başta Karl Renner ve Karl Seitz olmak üzere çok sayıda sosyal demokrat yönetici tutuklandı. Otto Bauer ve Julius Deutsch, Çekoslovakya’ya sığındı. 1.200’den fazla üyesi ve taraftarı tutuklanan Cumhuriyetçi Savunma Birlikleri’nin lider kadrolarından 9’u idam edildi. KPDÖ, 1920’den beri bir şekilde yeraltı örgütlenmesine belli ölçülerde hazırlıklanmıştı. Yeraltına çekilerek bir direniş hattı oluşturmada sosyal demokratlardan daha etkili oldu. Direniş sürecinin daha başlarında üye sayısı 4 binden 16 bine yükseldi. Buna karşılık, ülkede ne kadar irili-ufaklı faşizan fraksiyonlar, paramiliter gruplar varsa, olanca vurucu güçleriyle Dollfuß’un emri altına girdi. Bu yeni ve partisiz örgütlenmenin adına “Vatan Cephesi” (Vaterlandfront) denildi. Dollfuß’un ekibi, sadece diğer partileri değil, kendi partileri olan CSP’yi de lağvetti.

KPDÖ’nün anti-faşist direniş hareketi

KPDÖ Merkez Komitesi, 1935’te 235 hücre ve baskı sayısı 160.000 bini bulan 132 gazeteyle, direniş hareketini boyutlandırma çabasını büyütmeyi önüne koydu. Kendi iç bütünlüğü için atması gereken adımlar da vardı. Bu çerçevede, “Yedili Komite” ile “İnşa Komisyonu”nun birleşmesi gündeme alındı. Beri tarafta, Devrimci Sosyalistler ile KPDÖ’nün birleşme çabaları vardı. KPDÖ’nün Genel Sekreteri Johann Koplenig, bu konuyu tavanın inisiyatifine bırakma önerisi yapmıştı. Aynı yıl genel kongresini gerçekleştiren komünist gençlik örgütü KJV, “Avusturya’nın faşizme karşı bağımsızlık mücadelesine odaklanma” kararı aldı.

Dollfuß, bir austro-faşist düktatörlük kurmuştu ama, Nazi Almanya’sı iktidarın Nazilere bırakılması için aralıksız baskı yapıyor, işgal ve ilhak tehditleri savuruyordu. Yasaklanıp yeraltına itilen, birçok üyesi ve yöneticisi tutuklanan, öldürülen KPDÖ’nün Merkez Komitesi, 1936’da bir “Bağımsızlık Mücadelesi” çağrısı yayınladı. Bu, austro-faşist düktatörlüğe karşı yürütülen direnişe değil, Nazi Almanya’ya karşı mücadeleye öncelik verileceği anlamına geliyordu. Baş çelişki, Alman emperyalizmi ile Avusturya’nın bağımsızlık isteyen bütün güçleri arasındaydı. Partiden Alfred Klahr’a, “Avusturya ulusuyla ilgili teorik temeller oluşturma” görevi verildi. Aynı yıl, partinin iki önemli yöneticisi Franz Honner ve Friedl Fürnberg, Wöllersdorf Toplama Kampı’ndan firar etti. KPDÖ ile Devrimci Sosyalistler (SC) arasındaki işbirliği anlaşması da nihayet imzalandı. 1700 Avusturyalı, Franko faşizmine karşı savaşan İspanya Cumhuriyetçiler Cephesi’nde yer alan uluslararası tugaylara katıldı. (Bunların 300 kadarı orada hayatını kaybedecekti.)

Alfred Klahr 1937’de, “Avusturya ulusu”nun teorik temelleri üzerine “Yol ve Amaç” adlıbir makale yayınladı. KPDÖ’nün öcülük ettiği, yasadışı “Özgür Sendikalar” girişimi, Nazi Almanya’nın Avusturya’yı ilhak etme hazırlıklarına karşı, öldürülen Dollfuß’un yerine geçen Schuschnigg’e 100.000 imzalı bir açık bir mektup gönderdi ve “Halk Cephesi” kurulmasını önerdi. Ardından, Devrimci Sosyalistler ve KPDÖ tarafından desteklenen ortak bir 1 Mayıs yürüyüş ve mitingi çağrısı yaptı. Toplama kampından firar eden Honner, İspanya’ya gönderilmiş olan 1700 Avusturyalı’dan “12 Şubat Taburu”nu kurdu. Klahr, Komünist Enternasyonal dergisine yazdığı makalede, Avusturya’nın “ikinci Alman devleti” sayılması tezine karşı çıktı. KPDÖ, Schuschnigg’in Almanya’ya bağlanmama yönünde planladığı halk oylamasına “evet” diyeceğini açıkladı. Avrupa ve tüm dünya halklarını, Nazi Almanya’nın işgal hazırlıklarına karşı, Avusturya halkını destekleme çağrısı yaptı.

12 Mart 1938’de Nazi Almanya’nın orduları Avusturya’ya girdi. Almanya’nın bir eyaleti yapılmak üzere ilhak edilen Avusturya, aynı zamanda bir kere daha Almanya’nın yanında savaşa sürüklendi. Bu süreçte, KPDÖ’nün Merkez Komitesi Paris’te toplanmaktaydı. Partinin, Avusturya’daki yeraltı/illegal liderliğini Erwin Puschmann üstlendi ve direniş hareketini geliştirecek yeni bir yapının inşa edilmesine öncülük etti. Bu arada Merkez Komitesi, SBKP ile direniş ve bağımsızlık mücadelesiyle ilgili görüşmeler başlattı. 1941’de, Avusturyalı ve Sloven direnişçiler, Kärnten eyaletinde biraraya geldi. 1942’de KPDÖ, “Avusturya Özgürlük Cephesi” kurma çağrısında bulundu. Yugoslav partizan birimlerinde, Avusturya taburları kurulması gündeme geldi. Avusturya’daki anti-faşist direnişçiler, çevre ülkelerdeki anti-faşist direnişçilerle ortak mücadele alanları geliştirmekteydi. Partinin, Fransa’ya sığınmış elemanlarından bir grup, “yabancı işçi” olarak kamufle edilip ülkeye gönderildi ve direnişçilere katıldılar.

Yukarı Kärnten’de 1943’te, bir partizan grubu oluşturuldu. Sepp Plieseis, Hallein’deki Dachau Toplama Kampı’nın bir alt kampı olan Salzkammergut’tan firar etti. Plieseis, Yukarı Salzkammergut’tadaha sonra “Fred” adıyla anılacak olan “Willy” direniş grubunu kurdu. KPDÖ 1944’te, beş “Avusturya özgürlük taburu”nun kurulması amacıyla, Yugoslav Askeri Komisyonu’yla Moskova’da bir görüşme yaptı ve bir anlaşmaya varıldı. “Avusturya Yeniden Doğuş Programı” deklere edildi. Yukarı Avusturya eyaletindeki “Welser grubu”nun 69 üyesi tutuklandı. “Steiermark Eyaleti Direniş Grubu”, mücadele alanına ulaştı aynı yıl içinde. Direniş gruplarında yer alan KJV üyesi komünist gençler, ülke geneline yönelik bir toplantı gerçeklşetirdi. “Avusturya ulusu”nun teorik temelleri üzerine” araştırma yapmakla görevlendirilen Alfred Klahr, kapatıldığı Auschwitz Toplama Kampı’ndan firar ettikten sonra, SS birlikleriye Varşova’da yaşanan bir çatışmada hayatını kaybetti. Münih’teki Stadelheim Hapishanesi’nde tutulan ve ölüm cezasına çarptırılmış üç komünist firar etmeyi başardı. Savaşın bitimine ve faşizmin yenilmesine az kalmışken, Mauthausen Toplama Kampı’nda aralarında KPDÖ’nün Yukarı Avusturya lideri Josef Teufl’ın da bulunduğu bir grup komünist öldürüldü.

Avusturya, içsavaş ve Nazi Almanya işgal ve ilhak döneminde (1934-1945), yaklaşık 160 bin vatandaşını kaybetti. KPDÖ’nün aynı zaman diliminde öldürülen yönetici ve üyelerinin sayısı ise, “2 binden fazla” şeklinde ifade ediliyor.

Soldan sağa: Johann Koplenig,  Alfred Klahr, Erwin Puschmann ve Sepp Plieseis

Savaş, faşizmin yenilmesiyle bitiyor ve KPÖ ilk iki hükümette yer alıyor

15 Nisan 1945’de Kızıl Ordu Viyana’ya girdi. Hemen ardından ABD, İngiliz, Fransız güçleri de ülkeye yerleşti. Eski siyasal partiler ve direniş hareketine katılan gruplar, açık örgütlenme olanaklarına yeniden kavuştu. KPDÖ, adındaki “Deutsch” ibaresini kaldırıp, KPÖ adıyla açık siyaset sahnesine döndü. İlk açık parti konferansını da başkent Viyana’da gerçekleştirdi. 15 Nisan 1945’te Avusturya Sendikalar Birliği (ÖGB) kuruldu ve KPÖ’den Gottlieb Fiala Başkan Yardımcısı oldu. SPÖ’den Karl Renner, 27 Nisan 1945’te geçici bir koalisyon hükümet oluşturup, “Avusturya Demokratik Cumhuriyeti”ni ilan etti. Geçici hükümette 10 SPÖ’lü, 9 ÖVP’li ve 7 KPÖ’lü bakan görev aldı. KPÖ’nün Genel Sekreteri Johann Koplenig, Başbakan Yardımcısı; Franz Honner, içişleri; Ernst Fischer, eğitim; Karl Altmann, adalet; Laurenz Genner, tarım; Franz David, sosyal işler ve Helene Postranecky, gıda ve beslenmeden sorumlu bakan oldu. ABD, İngiltere ve Fransa, KPÖ’lü bakanlar dolayısıyla bu hükümeti sonbahara kadar tanımaya yanaşmadı. Üç işgalci devlet karşı çıksa da komünist bakanlı Renner Hükümeti, eyaletlerden gelen bütün temsilcilerce onaylandı.

Geçici hükümet, “Yeniden Yapılanma İçin Acil Program”ı yürürlüğe koydu. KPÖ, sadece bakanlık değil, müşteşarlıklarda da görünür oldu. Otto Mödlagl (imar), Hermann Lichtenegger (ulaşım) ve Alfred Neumann (ekonomi) müşteşar olarak atandı. SPÖ Merkez Yönetim Kurulu, SPÖ-KPÖ Ortak Çalışma Komitesi’ni onayladı. KPÖ Viyana’da yaptığı kongresinde, üç partinin (SPÖ, ÖVP ve KPÖ) yer alacağı bir “Merkez Meclis” önerisinde bulundu. KPÖ’nün yeni merkezi yayın organı Volksstimme’nin ilk sayısı da yine bu yıl (1945) içinde yayımlandı.

KPÖ’nün İkinci Cumhuriyet’in insa yıllarındaki ilk iki koalisyon hükümetinde yer alışını, 1959’dan itibaren parlamentonun dışında kalmasını, günümüze kadar gelen erime ve küçülme sürecini irdeleyeceğiz.

(Devam edecek)

………………………………………………………
Bu bölümde yararlanılan kaynaklar:
– Hüseyin Şimşek, Türkiye’den Avusturya’ya Göçün 50 Yılı, Belge Yayınları, İstanbul-2014
– de.wikipedia.org
– wien.gv.at
– kpoe.at

Vielleicht gefällt dir auch