Einstein, Ginko Bilim ve bekârlığa veda

Albert Einstein’ın „Yaşamımdan Notlar“isimli eserini gören pek çok kişi, büyük bilim insanının özel hayatına dair detayları okuyacağını düşünüyor. Ama Einstein evrensel sorunlara, fiziğe, doğa yasalarına eğiliyor.

Wien – On yılı aşkın bir süredir çeşitli yayın organlarında yayımlanan çalışmalarımın ortak özelliklerinden bir tanesi, bekâr bir insanın ürünleri olmalarıdır. Hayatımın 32 yıllık bu dönemi, önümüzdeki ay atacağımız imzalarla sona erecek. Bekârlığa veda partisi düzenlemek yerine bir veda yazısı yazmanın daha uygun olacağını düşündüğüm için klavye başındayım.

Takip eden satırlarda evlilik, çocuk, aile vb. konulara değinerek yol almamı bekliyor olabilirsiniz. Albert Einstein’ın „Yaşamımdan Notlar“* isimli eserini gören pek çok kişi de kitapta benzer başlıkların yer kapladığını, büyük bilim insanının özel hayatına dair detayları okuyacağını düşünüyor. Einstein ise beklentileri boşa çıkarıp evrensel sorunlara, fiziğe, doğa yasalarına eğiliyor ve şöyle diyor: „Benim türümde bir insanın varoluşunda asıl olan ne yaptığı veya hangi acıları çektiği değil, ne düşündüğü ve nasıl düşündüğüdür.“ (s. 29). Bekârlığa veda yazımda, hayata böyle bakan bir bilim insanının kitabını tanıtmanın sizler açısından da daha yararlı olacağı kanaatindeyim.

Güncellik ve süreç

Geçtiğimiz yıl Türkiye’de yayın hayatına başlayan Ginko Bilim‘in çıkardığı ilk kitap „Yaşamımdan Notlar“ oldu. İsmini kadim bir ağaç türünden alan Ginko Bilim, Prof. Dr. Kerem Cankoçak’ın çevirisiyle kitabı Türkçeye kazandırarak çok değerli bir başlangıç yaptı.

Eser 1946’da, Einstein 67 yaşındayken yazılmış olmasına rağmen Cankoçak’ın da belirttiği gibi, fizik problemleri açısından güncelliğini koruyor. Kuantum fiziğindeki dolanıklık olgusunun nedeni; kuantum fiziği ile kütle çekimini birlikte açıklayacak, deneysel olarak kanıtlanmaya hazır bir kuramın henüz bulunmaması, bugün hâlâ fizik dünyasının gündeminde bulunuyor. Newton ve Maxwell kuramlarıyla birlikte „kuantum kuramı“nı da inceleyen Einstein, bu kuramın „gelecekteki gelişmeler için yararlı bir başlangıç noktası“ (s. 57) oluşturmayacağını düşünüyor.

Fiziğin güncel durumu ve geleceğine ilişkin görüşlerini net bir biçimde ifade eden Einstein, fizik çalışmaları sırasında hangi fikirlerden vazgeçtiğini, hangi çabalarının sonuçsuz kaldığını da anlatıyor. Kendisi dışındaki pek çok ismin katkılarını, hatalı teorilerini açıklarken „mekaniği fiziğin doğrulanmış temeli olarak“ (s. 24) gören dogmatik düşüncenin eleştirisini ve Faraday, Maxwell, Hertz ve Lorentz’in katkılarıyla bu düşüncenin terk edilişini öne çıkarıyor.

Paradokstan göreliliğe

Bilindiği gibi Einstein 1905’te görelilik, fotoelektrik etki ve Brown hareketiyle ilgili makalelerini yayımlamış; astronom A. S. Eddington’ın 1919’da yaptığı gözlemle, genel görelilik kuramı ilk deneysel testi başarıyla geçince dünya çapında üne kavuşmuştu. Einstein her ne kadar 1921 Nobel Fizik Ödülü’nü fotoelektrik etki üzerine yaptığı çalışmalarla almış olsa da dünya onu görelilik kuramıyla tanıyor.

Einstein „Yaşamımdan Notlar“da, 16 yaşındayken bulduğu bir paradokstan özel görelilik kuramına giden yolu, zorlukları ve keşifleriyle birlikte aktarıyor ve ekliyor: „Özel görelilik kuramının kökenleri elektromanyetik alanın Maxwell denklemlerinden gelir. Öte yandan, bu ikincisi tam anlamıyla formal olarak ancak özel görelilik kuramı sayesinde anlaşılabilir.“ (s. 43).

Özel görelilikten genel göreliliğe geçişte Einstein’ın aklındaki soruları, izlediği yöntemi öğreniyor; matematikçi Bernhard Riemann’ın çalışmalarının bu aşamadaki değerini bir kez de Einstein’dan Eokuyoruz.

Evlilik izni

Dört-beş yaşlarında bir çocukken pusuladan, 12 yaşındayken Öklid geometrisinden çok etkilenen Einstein‘ın otoritelere güvenmeme ve kuşkuculuğu henüz çocukluğunda başlıyor. Einstein, hiçbir zaman pişman olmayacağını belirttiği bir tercihle, dışımızdaki dünyayı kavramaya yöneliyor ve özetle, araştırma merakının boğulmaması gerektiğini vurguluyor.

Evrensel sorunlarla meşgul olmuş bir zihnin epistemoloji, bilim felsefesi, düşünce ile ilgili görüşleri, „Yaşamımdan Notlar“a ayrı bir zenginlik katıyor. Bekârlığa veda yazısıyla benim de okuyucuya en ufak bir katkım olmuşsa artık evlenebilirim demektir.

………………………………………..
*) Albert Einstein, Yaşamımdan Notlar. Türkçesi Kerem Cankoçak. Ginko Bilim, Ağustos 2018, İstanbul. Kitabı bana hediye eden Hüseyin Tunç’a çok teşekkür ederim. Ginko Bilim’in İnternet sitesi: https://ginkobilim.com/ Son erişim tarihi 26.03.2019

Vielleicht gefällt dir auch