Günümüz Avusturya devletinin nüvesi: Ostarrichi

Mesele kimlik olunca, ırkçıların iddialarının kökenine inmek için tarihin derinliklerine bir yolculuk kaçınılmaz. Günümüz Avusturya Federal Cumhuriyeti’nin arka planında neler var?

HÜSEYİN A. ŞİMŞEK

Viyana – Yeni Zelanda’da iki ayrı camide katliam yapan Avusturalyalı’nın, bir ara Avusturya’da da bulunduğu ve buradaki “Kimlikler Hareketi“ne (Identitären Bewegung Österreich-IBÖ) 1500 Euro’luk bir bağış yaptığı ortaya çıkmıştı. Bu hareketin sözcüsü Martin Sellner, aralarında bir bağlantı olduğunu kısmen kabul etmişti. Bizzat Başbakan Christian Kurz, polisin Sellner’nın evinde arama yaptığı ve hakkında soruşturma başlatıldığını açıklamıştı. Bütün bu gelişmeler bir yandan, gözleri mevcut hükümetin küçük ortağı FPÖ’ye çevirmişken, öte yandan Avusturya’da “kimlik“ sorunu ya da tartışmasını güncellemiş durumda. Bu soruna, Avusturya özelinde bir kere daha bakmakta fayda var gibi.

Mesele kimlik olunca, ırkçıların iddialarının kökenine inmek için tarihin derinliklerine bir yolculuk kaçınılmaz. Günümüz Avusturya Federal Cumhuriyeti’nin arka planında neler var? Bu devletin ilk nüvesi neydi? Günümüze gelinene kadar geçilen aşamalar nelerdir? Bu coğrafyanın erken dönem halkları kimlerdi?Bu soruların yanıtlarının aranacağı bu dizi yazı, konuyla ilgili asgari bir fikir edinmemizi sağlayacaktır kanısımdayım.

Günümüz Avusturya devletinin nüvesi

Günümüz Avusturya devletinin nüvesi, 900’lü yılların sonlarına doğru çıkar karşımıza. Önce, iki hanedanlık aşaması gelir: Babenberger ve Habsburg. İlk nüvenin kurucusu, Babenberger Ailesi’dir. Nüvenin statüsü ise sınır kontluğudur. Kontluk, düklük, arşidüklük, imparatorluk ve ikili imparatorluk dönemleri yaşanacaktır sırayla. Nüveden başlayarak, kuruluş sürecini açalım biraz.

Nüve olarak kabul gören “Mark Österreich” (Avusturya Sınır Kontluğu) 996’da kurulmuştu. 1996’da, “Avusturya’nın Bin Yılı” kutlamaları düzenlenmesi bundandı. Bavyera Dükalığı’na bağlı ve Bavyera bölgesinden Cermen kökenli Babenberger Ailesi’nin hükmettiği bir kontluktu bu nüve. Bugün Niederösterreich eyaletinin sınırları içinde kalan “Neuhofen an der Ybbs” arazisini kapsıyordu. Bu toprakları için “Ostarrichi” adının yanı sıra, “Osterland” (Doğu Ülkesi) adı da kullanılırdı. “Ostar”, “Östar” sözcükleri eski Avusturya Almancasında “doğulu” (östlich), “doğuda” (im Osten) anlamlarına karşılık düşerdi. “Austria” adı ise, bu “östar” sözcüğünün Latinceye çevrilmesiyle elde edilmiştir.

Kontluk, 1156’da “dükalık” statüsü aldı. Ama Babenberger hanedanlığı 1246’da sona erdi. Dükalığın önde gelenleri, mirasçılar arasında bir seçim yapmak üzere 1256’da toplandı ve bugün Çekya’da bir eyalet olan Moravya Kontu Ottokar’ı “mirasçı” olarak belirlediler. Ottokar, Bohemya Kralı oldu ve Avusturya’yı da bu krallığa bağlı bir eyalet haline getirdi. Ottokar’ın, Kutsal Roma-Cermen İmparatorluğu’nun tahtına da yönelmesi, Avusturya’ya hükmedecek yeni bir ailenin yolunu açacaktı. Zira, imparatorluğun çatısı altındaki krallar 1273’de, Ottokar’ı değil, “Habsburg Ailesi”nden Rudolf’u imparator olarak belirlediler.

 Habsburglar, bugünkü İsviçre sınırları içinde kalan bir bölgede yerleşik ve muktedir Cermen kökenli bir aileydi. Avusturya’nın yeni dükleri olarak artık Habsburglar sahnedeydi! Avusturya 1363’te “arşidüklük” statüsüne yükseldi. Habsburg Ailesi, 1800’lerin başına kadar, elindeki geniş toprakları prensliklerle yönetti. 1806’da Avusturya İmparatorluğu, 1867’de Avusturya – Macaristan İmparatorluğu kuruldu. Bu arada, erkek çocuğu olmayan VI. Karl, kızı Maria Theresia’yı veliaht ilan etmişti. Veliaht prenses 1737’de, Cermenlerin Franklar koluna mensup ve bugünkü Fransa’nın kuzeydoğu bölgesinde kalan Lothringen Dükü I. Franz’la evlendi. Böylece Avusturya iki ailelik bir hanedanlık haline geldi: Habsburg-Lothringen!

Sınır kontluğu, dükalık, arşidüklük, imparatorluk, ikili imparatorluk… Bu statülerle 922 yıl ayakta kalan ve üç hanedan ailesinin hükmettiği Avusturya devleti sınırları içinde, aynı zamanda sıralamakla bitiremeyeceğimiz kadar çok sayıda halk toplulukluğu yaşadı. Bunların en eski olanlarını, “Avusturya’nın erken dönem halkları” olarak adlandırmak yanlış olmaz. Aile, sülale, aşiret, ırk… Ulus, çok daha fazlasını kapsama anlamında, bu etnoğrafik kategorilerin üstünde yer alır ve kapitalizmin gelişme döneminin ürünüdür. Şablon şeklinde kavranmasması kaydıyla temel olarak toprak bütünlüğü, ekonomik bütünleşme (pazar birliği), ortak dil ve kültür (ruhî şekillenme) birliği üzerinde yükselir. Peki, Avusturya’nın erken dönem halkları kimlerdi? Avusturya uluslaşma sürecini nasıl yaşamıştı?

Bu ve daha birçok ilgili sorunun cevaplarını, sonraki bölümde irdelemeye devam edeceğiz. (Fotograflar: de.wikipedia.org)

(Devam edecek)

Vielleicht gefällt dir auch