Hawar Tornêcengi | Zon u kulturê xo rê wayir bıvêjime

U, yew nuskarê Zazakiyo. Kıtabê xuyo hireın, ebe namê “Rozê Yena” werte kıtabunê Vejiyaise Tiji de serra 1999ine de veciyaybi. İ, ni kıtab de ju “Qesa Veri” nusnaybi. Ma wazeme ke ni nusni, wendoğunê www.toterwinkel.at re ki asan bıkeriyayme.

Hawar Tornêcengi | Zon u kulturê xu ra wayir bıvêjimeTW Viyana – Hawar Tornêcengi serra 1957ine de Dêrsım de, dewa Pılemoriye Harşiya Lolu de ame dina. Mektebo verên dewe de, mektebo wertên Pırod Su de, mektebê zenaete ki Erzıngan de wend. Serra 1977ine de welat ra veciya, şi Almanya Frankfurt de mektebo berz (İnformatik) wend. Nıka Almanya de berfekina (tercumanina) Almanki, Tırki, Zazaki u Kırdaski keno. Zeweciyaeo, yew lacê xo esto. Serra 1984ine ra nat zıwanê Zazaki u folklorê Dêrsımi (lawıki, şanıki, mertali, qesey pi u khalıkan) sero guriyeno u nusneno. ’38 sero qalkerdena kokıman u çarnayışan sero gurenayışê xo hewna dewam keno.

Lawık u kılamê ke ardê pêser ya ki ebe xo nusnê, hetê taê hunerberzan (senatkaran) ra kaset u CDyan de amay vatene. Kıtabê xoyo verên “Dêrsım de duey, Qesê pi u khalıkan, Erf u Mecazi, Çıbenoki, Ğeletnaêni” serra 1992ine de ebe embazanê xo Mustafa Duzgıni u Munzur Comerdi pia vet. Dıma, lawıkê qomiê ke kerd bi arê, ebe namey “Taê Lawıkê Dêrsımi (Şıwari)” serra 1992ine de Çapxaney Berheme (Anqara) de veciyay. Hetan nıka xeylê pêserokan u dezganê Zazaki de emegê xo vêrdo. Raver redaksiyonê Berheme (İsweç u Tırkiya) de guriya. Hewna redaksiyonê Warey, vetena Tija Sodıri u Veciyayışê Tiji (Tij Yayınları) de emegê xo vêreno.

Kıtabê xuyo hireın, ebe namê “Rozê Yena” (şiyir u klami) werte kıtabunê Vejiyaise Tiji de serra 1999ine de veciya. İ, ni kıtab de ju “Qesa Veri” nusnaybi. Ma wazeme ke ni nusni wendoğunê www.toterwinkel.at’y re ki asan bıkeriyayime.

Zon u kulturê xu ra haskerdene

Dina sero, xêyle zon ve kulturi biyê vindi. Iyê ke biyê vindi, biyê vindi şiyê. Dıma-kotene fayde nêkena. Taê zon u kulturi estê ke, yi nêamê nustene. Çaê nêamê nustene? Çı ke, bınê destu de mendê cozır. Zordaru dest noro ser, ya namê xora vetê, ya ki o zon u kultur ra mordemê zonaği ardê hoa xo ser. Eve yi mordemu o kultur de çı ğezna hewle ke esta, berda pê zon u kulturê xo kerdo dewleti. Hama dina homete de jêder qom u mıletu zonê xo, kultur u folklorê xo hovira nêkerdo. Her çi ra ravêr, yinu nêverdo ke kulturê xo vind bo.

Taê kulturi estê ke rewra amê nustene. Hometa dina de mordem ninu ra xeverdaro, pê zoneno. Hama nayê ke vatiş de mendê; rew-herêy benê vindi. Çı ke; çiyo ke teyna vate de mend, o rew beno vindi. Vajime: Jü mordem her çi rınd zoneno. Ni; saniki, hêkati, merseli, lawiki, çivikê tarixi benê. Çı beno va bıbo, o mordem çıxaşi ke rınd bızono, ya ki qeseykeno bıkero, eke ke o mordem rozê gına pıro merd; eve dey na her çi tey mıreno, sono.

Yê ma; halê zon u kulturê ma ki niyaro. Hata roza ewroy qorê nustene de caê xo nêgureto. Roz ve roz eve mordemunê zonağu ra piya beno vindi sono. Çıke hurênda na mordemê zonaği jünao bin nêceno. Vajime ke, na mordemê zonaği ke zonayisê xo biyardêne nustene; her kêşi het ra, her dayim amêne wendene.

Çiyo de bin esto ke, mordem pê dey sa beno. O ki omêdiya mawa. Omêda haskerdena vilıkunê verê vora. Omêda haskerdena zon u kulturê xuya. Na omêda mordemi coru merıjiyo! Çı ke, mordem ve hewesê na omêdi weşiya xo rameno. A ke biye kêmi, mordem ve tharve rew beno nêwes u mıreno.

Naê ki vajime ke; pi u khalıkunê ma serva welatê xo, kultur u zonê xo, serva hardê xo do pêro, erjiyê´ra dare, qırrbiyê kişiyê. Ma rêça yinerê ki gereke wayir vejime. Serva serbestiya zon u kulturê qomê xo, hover bıdime.

Ni kılamê ke mı na kıtav de vetê, bıngê xo kulturê mara gureto. Coka gıraniya adet u torê qomi na kıtav de vêjina ver. Kılami nusnayene, zonê made hona caê xo mıqerrem nêkerdo. Hama vêneme ke, taê qesê weşi ki jê kemera qori hurênda xo gureta. Kılamunê mıde gıraniye hetê lawıku dera, çı ke, na raste de gurenayisê mı xeyle raa de derge xo peyde da. Coka, kılamê mı jêder jê lawıku amê vaten u nustene. Hora zonê made lawıki-vatene ki hunero de zaf mıqerremo. Ni kılamunê mıra tayê, sayir u hunerberzunê ma kaset u CD’unê xode vati. Tayê bini ki perlodu de vêjiyay.

Eve qesa kılme; gıraniya mı kılamu sero niya. Ez jêder folklorê Kırmanc-Zazay sero guriun. Folklorê made çı ke yeno diayene, mı kerdo arê, ardo pêser. Çığa ke destebera mı amê, wazon vêjine werte. Jü ki; mı ni kılami fiştê zımetê lazê xo Cemroz’i. Çı ke, o hona ses serreo, zonê ma qeseykeno u gıra-gıra ki waneno. Ezvaji, ma ke na zon u kulturi rê wayir vêjime, çê xode qeseykerime, bunusnime, o waxt na zon u kultur ki vind nêbeno.

Hawar Tornêcengi, nu nusno ke ma cor kerd asan, serra 1999ine de ardbi nusnaene.

Vielleicht gefällt dir auch