Avusturya’nın partiler panoraması

Avusturya’da, ilk cumhuriyetin kuruluşundan günümüze kadar -kayıtlara geçmiş- toplam parti sayısı 80’nin üzerinde veriliyor. Hepsini ismen zikretmek bile sayfaları doldurur.

Viyana – Avusturya’da 29 Eylül 2019 Pazar günü, erken genel seçim var. Bugüne kadarki tanıklık ve deneyimlerimiz çerçevesinde, özellikle de göçmen kökenli vatandaşlar arasındaki birçok insanın, oy verdiği partinin tarihini yeterince bilmediğini söylemek yanlış olmaz. Bu belirlememiz, insanları suçlamak ya da eleştirmek için değil elbette. Sadece yapmak istediğimiz gazetecilik hizmetinin gerekli olduğunun altını çizmek içindir. Hayatta her şeyi öğrenme fırsatı ve olanağına kolay kolay sahip olunamıyor ne yazık ki! Zira, hayatta her şeyi öğrenme fırsatı ve olanağına kolay kolay sahip olunamıyor ne yazık ki! Önümüzdeki genel seçimi, konuya ilgi duyacaklar için bir fırsata çevirmek mümkündü madem, böyle bir araştırmayı Toter Winkel’de yayınlamak isabetli bir karar.

Araştırmamızın bu ilk bölümünde, önce genel bir panorama çizeceğiz. Avusturya’daki “siyasi partiler alemi”nin bütünlüklü tablosu nasıl bir şeydi? İlk partiler ne zaman kuruldu, adları neydi? Tarihinde iki cumhuriyet gören Avusturya’da, ilk cumhuriyetin kuruluşundan günümüze kadar -en azından kayıtlara geçmiş olan- kaç tane parti kuruldu? Bunların kaçı ve hangileri, parlamentoya girebildi ve kurulan hükümetlerde etkili olabildi? Bir ay kadar sonra yapılacak olan genel seçime, ülke bazında ve eyaletler düzeyinde kaç parti katılacak? Mevcut parlamentoda grubu olan partiler hangileri ve kaç milletvekiline sahipler?

İlk partiler ne zaman kuruldu, adları neydi?

Avusturya’da, meşrutiyet mücadelesi 1848 Devrimi’nin etkisiyle başladı ve 70 yıl sürdü. İkinci meşrutiyet denemesi 1849, üçüncüsü 1859 ve dördüncüsü 1867’de gündeme geldi. Monarşi, tam dört meşrutiyet ilanını boşa çıkardı. Ama cumhuriyete geçiş de bu mücadelelerin eseri olacaktı. Bu mücadeleleri aşama aşama ve sonuçlarıyla birlikte maddeler halinde sıralayalım:

  • 13 Mart 1848, Viyana halk ayaklanması başladı.
  • 15 Mayıs 1848’de, kraliyet merkezi “Hofburg” kuşatıldı.
  • 17 Mayıs’ta, imparatorluk tahtı Tirol-Innsbruck’a taşınmak zorunda kalındı.
  • 1849’da, “Mart Anayasası” dönemi başladı.
  • 1859’da, “Ekim Deklarasyonu“nu yayımlandı.
  • 1861’de, “Krallığın Temsiline İlişkin Temel Yasa“ çıkarıldı.

Bunlar elbette, 1848 Devrimi’nin etkisiyle başlamış meşrutiyet mücadelelerinin sadece başlıca, en önemli başlıkları ve sonuçları. 70 yıllık mücadele süreci, tabii ki çok daha zengin bir içeriğe ve sayısız pratiklere sahne olmuştu.

Öte yandan, geçerken altını çizmekte fayda var, bu süreç bize bir de şunu göstermektedir: Verilen mücadeleler sonucu elde edilen haklar, o dönem için kâğıt üzerinde kalsa bile, o mücadeleler kesinlikle boşuna verilmiş değildir. Sonraki süreçler için zemin hazırlamışlardır. Avusturya’nın söz konusu dönemi de bunun kanıtlarından biri olmuştur. 1848-1889 arasında verilen mücadelelerin sonuçları olan; kâğıt üzerinde bırakılsa da ilk anayasaların kabul edilişi, uygulanması engellense de oy hakkının en geniş kesimleri kapsaması, kalıcı bir çalışma dönemi şansı bulamasa da “Temsilciler Meclisi”nin “Aristokratik Senato”yla aynı yetkilere kavuşması gibi kazanımlar, ilk partilerin kurulmasını sağlayan zemini hazırlamıştır.

İlk siyasi partilerin kurulduğu dönemi betimlemek açısından, bu özet bilgi yeterli sayılır. Şimdi gelelim ilk siyasi partilerin sahneye çıkışına. 1889’da kurulan Sosyal Demokrat İşçi Partisi (Sozialdemokratische Arbeiter Partei –SDAP), Avusturya’nın tarihindeki ilk parti oldu. Bugünkü SPÖ’nün (1945’ten sonra) devamı olduğu partidir bu. Dört yıl sonra, 1893’te ikinci bir parti çıktı sahneye: Hıristiyan Sosyal Parti (Christlich Sozialen Partei – CSP). Bu da bugünkü ÖVP’nin Birinci Cumhuriyet dönemindeki önceliydi. Avusturya cumhuriyetlerinin ikisinin de ilk iki kurucu gücünü temsil etmişlerdir bu partiler. Sosyal demokrat (sosyalist) hat ve sosyal muhafazakar (hıristiyan) hat! 21 Ekim 1918 günü masaya oturan bu ilk iki parti, ilk “Geçici Ulusal Meclis”i birlikte topladılar. 30 Ekim 1918 günü ise ilk “Geçici Cumhuriyet Hükümeti”ni kurdular.

Kuruluş tarihine göre Avusturya’nın üçüncü siyasi partisi Avusturya-Macaristan Alman İşçi Partisi (Deutsche Arbeiterpartei-DAP) oldu. 1903’te kurulan bu parti, 1918’de Alman Nasyonal Sosyalist İşçi Partisi (Deutsche Nationalsozialistische ArbeiterparteiDNSAP) adını aldı. Bir isim değişikliğini de Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun yıkılışından sonra, cumhuriyetin kuruluş sürecinde, Almanya’daki faşist partileşme kanalına bağlı olarak yaşadı ve 1920’de Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei-NSDAP) adıyla sürdürdü faaliyetlerini.

Federal (ülke) ve eyalet düzeyince toplam 13 parti seçimde yarışacak.

Avusturya’nın dördüncü siyasi partisi, yine ilk ikisinden farklı bir hattı temsilen, Birinci Dünya Savaşı’nın bitiminden ve “Geçici Ulusal Meclis”in kuruluşundan hemen sonra, 3 Kasım 1918’de çıktı sahneye: Avusturya Komünist Partisi (Kommunistische Partei Österreich-KPÖ). Buüçüncü partinin savunduğu devlet biçimi, “Sosyalist (Sovyetik) Cumhuriyet” idi.

Birinci Cumhuriyet’in kuruluş sürecine eklemlenen beşinci parti,1919’da kurulan Büyük Alman Halk Partisi (Großdeutschen Volks Partei –GDVP). Böylece, ülkenin ilk dört partisi, Birinci Cumhuriyet’in kuruluş sürecinde çıktılar sahneye ve inşa edilmekte olan cumhuriyetin niteliğinde, biçiminde etkili olmak için kolları sıvadılar.

Birinci Cumhuriyet’ten bugüne kaç parti kuruldu?

Şimdi, tarihinde iki cumhuriyet gördüğünü yukarıda belirttiğimiz Avusturya’da, ilk cumhuriyetin kuruluşundan günümüze kadar -kayıtlara geçmiş- kaç parti kurulduğuna bakalım. Toplam sayı, birçok kaynakta 80’nin üzerinde veriliyor. Hal böyle olunca, bütün bu partileri ismen zikretmek bile oldukça zor ve gerekli de değil. Ne de olsa araştırmamızın başlığı ve kapsamı, “seçime katılan partiler”. 29 Eylül erken genel seçimine ülke çapında (federal düzeyde) katılan parti sayısı 8:

  1. SPÖ (Sosyal Demokrat Parti)
  2. ÖVP (Halk Partisi)
  3. FPÖ (Hürriyetçiler Partisi)
  4. Die Grünen (Yeşiller)
  5. NEOS (Yeni Avusturya)
  6. JETZT (ŞİMDİ)
  7. KPÖ (Komünist Partisi)
  8. Wandel (Değişim)

Lokal düzeyde (eyalet ya da kent bazında) katılan parti sayısı ise 5:

  1. Bira Partisi (Bierpartei) Viyana eyaletinde
  2. GILT (Die Liste Roland Düringer – Meine Stimme gilt) Tirol ve Vorarlberg eyaletlerinde
  3. BZÖ (Bündnis Zukunft Österreich) Kärnten eyaletinde
  4. SLP (Sozialistische Linkspartei) Viyana eyaletinde
  5. CPÖ (Christliche Partei Österreichs) Burgenland eyaletinde

29 Eylül erken genel seçiminde federal veya eyalet bazında yarışacak olan bu partilerin listesini, kuruluş tarihlerine göre bir de tabloda orijinal adları ve Türkçe çevirisiyle sıralayalım.

Sosyal Demokrat İşçi Partisi (SDAP), 1945’ten beridir Sosyal Demokrasi Partisi (SPÖ) ve Hıristiyan Sosyal Parti (CSP) ise yine aynı tarihten itibaren Avusturya Halk Partisi (ÖVP) adıyla sürdürüyor faaliyetlerini.

Yukarıdaki tabloda yer alan partilerin 8 tanesi bugüne kadar Ulusal Meclis’te yer aldı, kurulan hükümetlerde görev üstlendi ya da muhalefet konumunda kaldı. SPÖ, ÖVP, KPÖ, FPÖ, Yeşiller, BZÖ, NEOS ve JETZT. Ülke hükümetlerinde yer alan SPÖ, ÖVP, KPÖ ve FPÖ oldu. Bunlardan sadece SPÖ ve ÖVP, dönem dönem tek başına hükümet kurabildi; koalisyonlarla geçen dönemler daha fazladır. Mevcut Ulusal Meclis’te grubu olan partiler; ÖVP (61), SPÖ (52), FPÖ (50), NEOS (10) ve JETZT (6) şeklinde sıralanıyor. 4 tane de bağımsız milletvekili bulunuyor.

(Devam edecek)

………………………………………………………………………………………………………….
www.huseyin-şimsek.com
huseyin.şimsek@gmx.at

Vielleicht gefällt dir auch