Krupp barakalarından doğan belediye: Berndorf

Birer hafta arayla bir doğa yürüyüşü ve bir günlük bisiklet yolculuğunun son durağı Berndorf Tren İstasyonu olunca, hikâyesini paylaşalım istedik.

HÜSEYİN A. ŞİMŞEK

Viyana – Berndorf, Aşağı Avusturya (Niederösterreich) eyaletinin Baden kentine bağlı bir yerleşim yeri, bir köy. Avusturya’daki yerel idari sisteminin en küçük yerleşim birimlerinden biri. Belediye meclisi, 33 üyeden oluşuyor. Belediye Başkanı ise 19 üyeyle çoğunluğu elinde bulunduran SPÖ’den Hermann Kozlik. ÖVP’nin 7, FPÖ’nün 4 üyesi var. 3 üye de yerel bir inisiyatife ait. Birer hafta arayla bir doğa yürüyüşü ve bir günlük bisiklet yolculuğunun son durağı Berndorf Tren İstasyonu (Berndorf Bahnhof) olunca, bu yerleşim yerinin kısa hikâyesini de Toter Winkel takipçileriyle paylaşalım istedik.

Berndorf Tren İstasyonu, tarihi bir dokuya ve görünüme sahip. Arka kaldırımında, makinalı ulaşımın olmadığı dönemlerin temel ulaşım aracı bir at arabası durur. İki ayrı dünyaya, iki ayrı döneme işaret eden bir araç ve bir yapı! Araç, artık bir anıt işlevi görüyor. Yapı ise, modern yol sistemlerinden raylar ve modern taşıma aracı trene borçlu inşa edilişini; faal, hizmette.

Kaşık-çatal fabrikasıyla doğan belediye

Berndorf, Wienerwald (Viyana Ormanları) olarak ünlenen bölgede, Triesting Vadisi’nde (Triesting) yer alır. Viyana’ya sadece 30 kilometre mesafede. Bu yerleşim yeri, kuruluşunu Alman sermayeli dev firma Krupp’un buraya 1843’te bir fabrika açmasına borçlu. Krupp, Berndorf’da metal işine girmiş, kaşık-çatal üretimi başlatmıştı. Binlerce çalışana sahip fabrika, o bölgede bir kasabanın kurulmasına yol açmıştı. 1866’ya kadar bir üretim bölgesinden ibaret olan Berndorf, 1900 yılında belediyelik olmuş; okullar, kiliseler, açık havuzlar inşa edilmişti.

Birinci Dünya Savaşı’nın arifesi sayılan yıllarda, merkezi Almanya’da bulunan Krupp Grubu, “dünyanın en büyük çelik döküm fabrikası” haline gelen Krupp, silah imalatına başlamış; savaş gemileri, zırhlı levhalar üretir olmuştu. Almanya, anılan savaşın yenilen tarafı olunca, Krupp’un silah imalatı bir süreliğine durdu. Çünkü savaşın galip ülkeleri, Almanya’yı silahsızlanmaya zorlamışlardı. Krupp’un yeniden silah imalatına başlaması, Almanya’da faşizmin iktidara gelmesiyle paralel gündemleşti.

İkinci Dünya Savaşı’nın faşizmin yenilgisiyle sonuçlanması, Krupp’un başında bulunan kapitalistleri de “savaş suçlusu” olarak yargılanmakla yüz yüze bırakmıştı bu arada. Baba Gustav Krupp, “çok hasta” olduğundan duruşmaya çıkarılamadı. Oğul Alfred Krupp, 1948’de mahkûm edildi ve 1951’e kadar hapiste kaldı. Oğul Alfred Krupp, 1951’de serbest kalınca fabrikalarının bir kısmını satmaya başladı.

Fotograflar: Resmiye Aslan

Krupp’un merkezinin bulunduğu Almanya’daki bu gelişmeler, Berndorf’taki Krupp fabrikasını da doğrudan etkilemişti. Avusturya’nın “dörtlü işgal güçleri”nin denetiminde olması çerçevesinde, Berndorf’taki fabrika, ABD’nin eline geçmişti. “Dörtlü işgal”in 1955’te sona erdirilmesinin ardından, 1957’de Avusturya devletine devredildi. Avusturya, devraldığı bu fabrikayı “Ranshofen“ adlı aliminyum ve “Ranshofen Berndorf“ adlı metal kuruluşuyla birleştirdi. 1984’ten başlayarak mali sorunlar yaşayan firma, 1988’de “Berndorf AG” adıyla özelleştirildi. “Austria Metall AG“ (AMAG) adıyla hâlâ faaliyette.

Berndorf kasabasının nüfusu 1869’da 3.331 kişi iken, 1910’da en yüksek rakamı buldu: 12.788 kişi! Sonraki yıllardan günümüze kadar, nüfusta sürekli bir azalma yaşanageldi. 2006’da yapılan sayıma göre, Berndorf’un nüfusu 8.728 kişi kadardı. 2011 yılı nüfusuna bakıldığında, fazla bir değişiklik olmadığını görüyoruz: 8.763 kişi! 2018’de ise, 9.063 kişi görülüyordu nüfus. Yani, hâlâ 1910 yılı nüfusunun altında.

Misafir işçiler, başka bir fabrika için istendi

Bir “Krupp köyü” olarak doğan Berndorf’ta, 1964 itibaren Türkiye ve eski Yugoslavya bileşeni ülkelerden getirilen çok sayıda göçmen aile yaşıyor. Türkiye kökenlilerde, Sivas ve Yozgat kentlerinden gelenler çoğunlukta. Yanı sıra, Antep ve Maraş’tan göçmenler de var. Onlar, 55 yıl önceden başlayarak bu kasabaya, Krupp’ta değil de başka bir fabrikada çalıştırılmak üzere getirilmişlerdi: FAG Austria AG!* Bu fabrikanın Krupp’a benzerliği ise onun da Alman sermayeli bir girişim olmasıydı. 1883’de Almanya’da Friedrich Fischer tarafından kurulmuş bir fabrikaya bağlıydı. FAG, alanında uluslararası bir markaydı.

Berndorf’taki FAG Austria AG fabrikasında araba bilyeleri yapılıyordu. Burada çalıştırılmak üzere getirilen ilk kuşak göçmen işçilerin hepsi emekli oldu, kimi yaşamdan ayrıldı. İkinci ve üçüncü kuşaklar hayata atılmış durumda. Yeni kuşaklar farklı iş alanlarına, farklı mesleklere yöneliyor. Köyde birkaç manav, bir kahvehane, bir bahis bürosu, birkaç cami, bir Alevi derneği bulunuyor.

……………………………………………………
* Friedrich Fischer tarafından 1883’de Almanya’da kurulan Fischer Aktien-Gesellschaft-FAG (Fischer Anonim Şirketi), alanında FAG adıyla 1905’de marka haline geldi. Bkz. www.handelsblatt.com

Vielleicht gefällt dir auch