Sivil kitle kurumu olarak göçmen kadın dernekleri

Geleneksel dernek statüsünde (tarzında) göçmen kadın dernekleri, 1990’ların ortalarında çıktı sahneye. Çok fazla değil sayıları.

Viyana – Dizi yazımızın başında, göçmen kadınlar tarafından ya da göçmen kadınlar için Avusturya’da kurulan kadın derneklerinin iki özelliğinden söz etmiştik. Birinci grupta; birer kitle kurumu değil de hizmet merkezi formunda düşünülmüş ve faaliyetleri de buna uygun yürüyegelenler. (Önceki dört bölümde tanıttığımız Peregrina, Birlikte Öğrenelim, Orient Express, Amerling-Kadın Entegrasyon Derneği gibi.) İkinci grupta ise belirli siyasi, etnik ya da inançsal kesim tarafından birer kitle kurumu ve her bir kesimin genel örgütlenmesinin “kadın çalışması” temelinde sahneye çıkan gruplar yer alıyordu. Onları da bu son bölümde tanıtacağız.

Geleneksel dernek statüsünde (tarzında) göçmen kadın dernekleri, 1990’ların ortalarında çıktı sahneye. Bunları, “siyasi ve demokratik kitle kurumu tarzındaki kadın dernekleri” şeklinde tanımlamamız mümkün. Çok fazla değil sayıları. Türkiye kökenli göçmenlere ait bu tür kadın derneklerinde ağırlık, sol ve sosyalist yelpazede. Kürt ve Alevi kadınlar tarafından kurulmuş dernekler de “sol” tandanslı. Başat kimlik ister siyasî, ideolojik; ister etnik, ulusal ya da inanç temelinde öne çıksın, bu dernekler genel anlamda “sol” yelpazede idi. Yeni Kadın Derneği, Avesta Kadın Derneği, Avusturya Alevi Kadınlar Birliği gibi.

İslamî kesimden ise, tek bir kadın derneği örnek verebiliyoruz: “Avusturya Müslüman Kadınlar Forumu.“  Türkiye kökenli göçmen nüfusun milliyetçi, sağcı yelpazesinde dernekler yasasına göre kurulmuş ve kayıtlı bir derneğe rastlamadık. Hem İslamî hem de milliyetçi kesimde, daha ziyade ve çok da yaygın olmayacak oranda, “hanımlar teşkilatı” tarzı çalışmalar söz konusu. Burada kastedilen şey, kendi tüzel kişiliği olan bir kurum değil. İnançsal, politik bir kurumun kadın üyelerinin alan, kol, alt ya da yan organ çalışmasıdır.

1995 | Avusturya Kürt Kadınlar Derneği (VKFÖ)

Kürt kadınlar ilk derneklerini, resmî olarak 19 Kasım 1995’te Avusturya Kürt Kadınlar Derneği (Vereinigung kurdischer Frauen in Österreich-VKFÖ) adıyla başkent Viyana’da kurdu. Dernek, 1992’den beri faaliyette olan FEYKOM adlı federasyonun çatısı altında oluşturuldu. VKFÖ’nün kurulduğu süreçte, adı geçen federasyon Wien-Margareten Belediyesi’ndeki Ramperstorffergasse’de bir mekânda kiracıydı. Söz konusu Kürt kadın derneği de bu mekânı paylaştı. Dernek, çalışmalarını 2006’ya kadar sürdürüp son genel kurulunu 9 Ekim 2005 günü yaptıktan sonra, bu çalışma dönemi içinde sahneden çekildi. Derneği kuran ve içinde yer alan kadınlar, Kürt hareketinin yaşadığı dönüşüm ve yeni girişimler çerçevesinde farklı mecralarda yoğunlaştı. Derneğin, son dönem başkanlığını Güllü Kavut üstlenmişti.

2005 | Avusturya Müslüman Kadınlar Forumu

Ulaşabildiğimiz belge ve tanıklara göre bu ülkede, Müslüman kadınlar tarafından Müslüman kadınlar için kurulan ilk dernek Avusturya Müslüman Kadınlar Forumu (Forum Muslimische Frauen Österreich) oldu. İslamî hattan, kadın derneklerine verebileceğimiz tek net ve tartışmasız örnek, bu kurumdur. Dernek, resmî kuruluşunu 10 Ocak 2005 günü yaptı. Güncel genel kurulunu ise, 20 Haziran 2009’da gerçekleştirdi. Genel kurullara, dört yılda bir gidiliyordu. Sıradaki genel kurulunu, Haziran 2013 içinde yapmış olması gerekiyordu. Ancak resmî kayıtlara göre, Temmuz 2014’te henüz bir genel kurul gerçekleşmiş değildi. 2009’da yapılan ikinci genel kurulda, derneğin başkanlığına Sawsan Al Rawi getirildi. Yönetimde yer alan diğer isimler arasında Carla Amina Baghajati, Sabine Kandel, İman Abo El Nil, Azra Dobraca-Etker ve Gülmihri Aytaç yer aldı.

Bu dernek genel duruşunu; her türlü fanatizm ve aşırılığa karşı olmak, demokrasi, insan hakları ve çoğulculuğu savunmak şeklinde ifade etmişti. Amaç: Müslüman kadınları görünür kılmak ve söz sahibi etmek, bu şekilde sağlanacak bir toplumsal katılımla entegrasyonu teşvik etmek; hem Müslüman kadınlar arasında, hem de Müslüman kadınlarla Müslüman olmayan kadınlar arasında işbirliği yapmak ve birbirine destek olmaları için ağlar kurmak; Müslüman kadınlara yönelik ayrımcı sosyal koşulları belirlemek ve dışlama mekanizmalarını ortaya çıkarmak; Müslüman kadınlar açısından “Cinsiyet Eşitliği”ni savunmak ve özgüvenli, günlük yaşamda aktif bir Müslüman kadın profili yaratmak; Müslüman kadınların endişeleri konusunda özgün bir farkındalık oluşturmak; İslam’ın kadın hakları konusundaki kaynaklarını toplamak ve İslam hukukunu cinsiyet eşitliğini savunulmasına destek gösterilebilecek temelde yorumlamak… Bu ve daha bir dizi başka başlık sıralanıyordu.

Yönetiminde yer alan isimlerden de anlaşılacağı üzere, bu dernek bu ülkede bulunan çok farklı kökenden Müslüman kadınlar tarafından kurulmuştu. Türkiye, Arap ülkeleri, Uzak Doğu ülkelerinden gelen ya da aileleri oralardan gelmiş ama kendileri burada doğmuş olan ya da sonradan İslam’ı kabul etmiş “Avusturya yerlisi kadınlar” biraradaydı.

2005 | Amara Kürt Kadın Derneği

Amara Kürt Kadın Derneği (Amara Kurdischer Frauenverein), Yukarı Avusturya (Oberösterreich) eyaletinin başkenti Linz’de ve aslında fiilî olarak 2003’ten beri faaldi. 2003 yılı içinde yaptığı ve kayıtlara geçmiş etkinlikleri, eylemleri var. Açlık grevi, gösteri yapmak gibi. Birer “kadın çalışması”ndan ziyade, Kürt hareketinin bir bileşeni çerçevesinde faaliyetler. Bu dernek resmî kuruluşunu ise, 5 Temmuz 2005 günü yaptı. Bu eyalette 1996’dan beri verilen “Uluslararası Kültür Ödülü” (Interkulturpreis Oberösterreich), 2007’de üç kadın kurumuna layık görüldüğünde, bu kurumlardan biri Amara Kürt Kadın Derneği oldu. Dernek, “kadınlara uygulanan geleneksel şiddet konusunda etkili danışmanlık hizmeti” sunması dolayısıyla bu ödüle layık görüldü. Dernek,güncel genel kurulunu 30 Haziran 2018’de gerçekleştirdi. Başkanı, Beritan Agiç.

Foto: ANF

2006 | AVESTA – Kürt Kadınlar Derneği

Yukarıda ilk sırada tanıttığımız VKFÖ kapandıktan kısa bir süre sonra, 2006’da Viyana’da yeni bir Kürt kadın derneği oluşturuldu: AVESTA-Kürt Kadınlar Derneği (AVESTA-Kurdischer Frauenverein). Yapı olarak değilse de amaç ve işlevler açısından, AVESTA’nın VKFÖ’nün yerini aldığı söylenebilir. Derneğin resmî kuruluş tarihi, 2 Mayıs 2006’dır. AVESTA da üst kurum FEYKOM’a bağlı bir kurum olarak gündeme geldi. Bu dernek kurulduğunda, FEYKOM yeni bir mekândaydı; Wien-Rudolfsheim-Fünfhaus Belediyesi’nde Jurekgasse’deki halen güncel olan yere taşınmıştı.

AVESTA bugüne kadar birçok çalışma, etkinlik ve eyleme imza attı. Dernekte yer alan kadınlar, Kürt kadınların eşit hak ve özgürlüklerine bugünden kavuşması gerektiğini, ertelemeci yaklaşımın yanlış olduğunu dile getirmekle birlikte; nihai çözümün Kürtlerin topyekün eşit hak ve özgürlüklerine kavuşmasına bağlı olduğunu savunuyor. Bu çerçevede yaptıkları etkinliklerde, direkt siyasi temeldekiler çoğunlukta. Güncel genel kurulunu 21 Ocak 2018’de yapan derneğin bu dönemdeki başkanlığını Solmaz Uzun üstlenmiş durumda.

2007 | Oberösterreich Yeni Demokratik Kadın Kültür Derneği

Avrupa ükelerinde, “Yeni Kadın” adını kullanan bir dizi dernek var. Böyle olmasının arka planıyla ilgili bir açıklama yapmak faydalı olacaktır. ATİGF (Avusturya Türkiyeli İşçi-Gençlik Federasyonu), bu ülkede, Türkiye kökenli göçmenlerce kurulmuş ilk dernekler federasyonudur. Kıta bazında, ATİK adlı konfederasyonun üyesidir. Sosyalist hatta yer alan bir sivil kitle kurumudur. 1990’larda ATİK, bir “Kadın Komisyonu” oluşturdu. 23-24 Kasım 1991 günleri arasında, “1. Kadın Kurultayı” gerçekleştirildi. Bu komisyon sayesinde, henüz Avusturya’da bu hatta kurulmuş kadın dernekleri yokken de çok sayıda “Avusturya Kadınlar Kurultayı” organize edildi. 1990-2008 arasında, Avusturya’da yedi tane “Kadın Kurultayı” yapıldı. Örneğin “7. Avusturya Kadınlar Kurultayı”, Aralık 2008 içinde Viyana’da toplandı. Bütün bu çalışmalar, ATİK Kadın Komisyonu sayesinde, onun sorumluluğu, bilgisi ve katkılarıyla mümkün olabildi. Kadın derneklerinin inşa edilmesinin zeminini, anılan komisyonun yanı sıra biraz da bu kurultaylar hazırladı.

Foto: www.facebook.com/yeni.kadin

Devamında, adı geçen konfederasyonun örgütlü olduğu Avrupa ükelerinde, genellikle “Yeni Kadın” adını kullanan dernekler kurulmaya başlandı. Almanya’da, İsviçre’de, Avusturya’da… Bu kadın dernekleri, kurumsal olarak Avusturya’daki federasyon ATİGF’e değil, onun kıta bazındaki çatı kurumu ATİK’e bağlıydı. Üyesi olan kadın dernekleriyle ilgili ATİK’in perspektifi şöyle özetlenir: “ATİK; kadınların üzerindeki sınıfsal, ulusal sömürü ve cinsel baskıya karşı mücadelesini, bünyesinde oluşturduğu Kadınlar Komisyonu aracılığı ile verir. Bu komisyon; anti-emperyalist, anti-faşist politik çizgiye sahip, demokratik göçmen kadın kitle örgütüdür. Çalışma ve yönetiminde özerk olmakla birlikte, ATİK’e bağlı hareket eder. ATİK’in kongre kararları, bu komisyon için de bağlayıcıdır. Komisyon ile ATİK arasındaki koordine; komisyon yönetiminden bir üye veya üyelerin ATİK Konseyi’ne girmesiyle sağlanır.” Bu arada, ATİK’in 19. Kongresi’nde, “konfederasyonun yönetim kurulunda kadınların üçte bir temsiliyet hakkının hayat bulması için çaba harcanması” kararı aldığını da ekleyelim.

Avusturya’da, “Yeni Kadın” tanımlamasıyla resmî temelde dernekleşmek için ilk adımlar 2007’nin yazında atıldı. Resmîleşen ilk dernek, 25 Temmuz 2007’de Yukarı Avusturya (Oberösterreich) eyaletinin başkenti Linz’de kurulan Yeni Demokratik Kadın Kültür Derneği (Neue Demokratische Frauen, Kultur- und Freizeit Verein in Oberösterreich) oldu. Sonraki beş yıl içinde, 2007-2012 arasında, Viyana ve Innsbruck kentlerinde de aynı hatta birer kadın derneği kuruldu. Dernek, genel kurulunu, 1 Şubat 2013’te yapmıştı. Sonraki dönemler için kayıtlı görünmüyor.

2009 | Viyana Yeni Demokratik Kadın Derneği

ATİK’e bağlı Avusturya’daki ikinci kadın derneği, Yeni Demokratik Kadın-Viyana (Neue Demokratische Frau-Wien) oldu. Resmî olarak, 11 Ağustos 2009’da kuruldu. Dernek, Viyana eyaletinde yine göçmen kökenli kadınlarca oluşturulmuş çok sayıda farklı kadın dernekleriyle ortak eylem ve etkinlikler yaptı. Bu tür çalışmaları örneklemek bağlamında; 25 Kasım 2010’da Viyana’da düzenlenen “Uluslararası Kadına Yönelik Şiddete Karşı Mücadele Günü”, “Viyana Öğrenci İnisiyatifi-Kadın Dayanışma Grubu”, “Viyana Kürt Kadın Meclisi” gibi eylem ve etkinlikler anılabilir. Dernek, kayıtlı genel kurulunu, 3 Kasım 2012’de gerçekleştirdi.

2011 | Avusturya Alevi Kadınlar Birliği (AAKB)

Avusturya Alevi kadınlarının, ülke çapında ve özgün bir kurumlaşma yaratmaları yönündeki ilk somut adım, 15 Ocak 2011 günü Oberösterreich eyaletinin başkenti Linz’de atıldı. O gün gerçekleştirilen “Avusturya Alevi Birlikleri Federasyonu-AABF Temsilciler Meclisi Toplantısı”nda, “Avusturya Alevi Kadınlar Birliği – AAKB’’ adıyla özgün ve özerk bir kadın örgütlenmesine gidilmesi kararı alındı. İlk pratik adım hemen o gün, orada atıldı. AABF Temsilciler Meclisi Toplantısı’nda yer alan 20 kadın delege, Linz AKB lokalinde bir araya gelerek, AAKB’nin kuruluş çalışmalarını yürütecek bir “Geçici Yönetim Kurulu’’ belirledi. AAKB için fiilî süreç, 15 Ocak’ta başlamıştı ama resmî kurumlaşma 28 Nisan 2011’de tamamlandı ve 1. Olağan Genel Kurulu’nu, 17 Mart 2012 günü Viyana’da gerçekleştirdi. Genel kurulda, 30 kadın delege hazır bulundu. Alevi kadınlar, artık seçilmiş yönetim organlarına sahipti. Seçimle gelen ilk genel başkan ise Songül Gül oldu. Kuruluşundan beri AAKB’ye üye olanlar ve yöneticilik yapanlar, aynı zamanda AABF’ye üye Alevi derneklerinin de üyesi olan Alevi kadınlardı.

AAKB, 2. Genel Kurulu’nu, 22 Şubat 2014 günü, Oberösterreich eyaletinin Wels kentinde Wels AKM’nin mekânında gerçekleştirdi. Bu genel kurulda, Viyana, St. Pölten, Linz, Wels, Perg, Jenbach, Kufstein ve Vorarlberg’den gelen 57 kadın delege hazır bulundu. İkinci çalışma döneminde AAKB’nin başkanlığına St. Pölten’den Ülker Sinci seçildi. Hem fiilî hem de resmî kuruluş yapılmıştı, ama aslında AAKB inşa süreci devam eden bir kurumdu. Özellikle de yerel kadın kurumlarının oluşturulması bağlamında yapılması gereken çok şey vardı. Birlik, henüz üye bir yerel derneğe sahip değildi. Yerel sacayakları, AABF’ye bağlı Alevi derneklerin kadın komisyonlarıydı. AAKB’nin kendine ait bir mekânı da yoktu henüz.

2012 | LİLİTH Kadın Derneği-Innsbruck

“Yeni Demokratik Kadın” ya da “Yeni Kadın” adlarının kullanıldığı hatta, isim konusunda istisnalar da yok değil. Bu hattın Avusturya’daki üçüncü kadın derneği, başka bir isim tercih etmişti örneğin. Tirol eyaletinin başkenti Innsbruck’ta resmî olarak 22 Ağustos 2012’de kurulan bu dernek, LİLİTH Kadın Derneği (LİLİTH) adını taşıyor. LİLİTH, ilk genel kurulunu, resmî kuruluş gerçekleşmeden kısa bir süre önce, 1 Temmuz 2012’de yaptı. Bu süreç içinde yapılan özgün çalışma olarak, 25 Kasım 2013 günü Innsbruck Üniversitesi’nde organize edilen “Kadına Yönelik Her Türden Şiddete Son” adlı sempozyum anılabilir. Bu çalışma, LİLİTH’in de içinde yer aldığı “Tirol Demokratik Kadın Platformu” tarafından gerçekleştirildi.

Foto: www.facebook.com/yeni.kadin

Bu üç kadın derneği, merkezî olarak, Almanya’daki ATİK’in Kadınlar Komisyonu’na bağlıydı ama, Avusturya’da da fiilen bir “çatı”ya sahipti. Üç kadın derneğini, ülke bazında birleştiren organizasyon, daha dernekler yokken yapılagelen “Avusturya Kadınlar Kurultayı” idi. Ülke bazında birleştiren bir işleve sahip bu kurultaylar, “dernekli dönem”lerde, “Avusturya Yeni Demokratik Kadın Kurultayı” adıyla gerçekleşir oldu. Kurultaylarda, üç kişilik bir “Ülke Kadınlar Komitesi” belirlenir. “9. Avusturya Yeni Demokratik Kadın Kurultayı”, Aralık 2010 içinde Tirol eyaletinin Wörgl kentinde toplandı örneğin. Avusturya’nın değişik şehirlerinden seçilip gelen 21 delege katıldı.

Bu ülke bazlı fiili çatı sayesinde, her bir dernek kendi özgün çalışmaları ve etkinliklerinin yanı sıra, ortak çalışmalar da yapabiliyor. “Kadın Eğitim Kampları”, bu tür ortak çalışmalardan. 2013’teki kamp, 9-10 Kasım arasında Tirol-Innsbruck’ta gerçekleştirildi mesela. Toplam 30 “Yeni Kadın aktivisti”nin katıldığı kampın konukları arasında, Avrupa “Yeni Kadın Merkez Yürütme Kurulu” Başkanı Zeynep Şakar ve Psikiyatrist Dr. Berna Yılmaz yer almıştı. Dört ayrı çalışma grubu; emek, emekte cinsiyet ayrımcılığının nedenleri, eviçi emeğin kapitalizimle ilişkisi ve kadının görünmeyen emeğinin nasıl görünür kılınacağını tartışmaya sunmuştu.

(Bitti)

……………………………………………
Kaynaklar:
• Hüseyin Şimşek, Türkiye’den Avusturya’ya Göçün 50 Yılı, s. 148-149
• http://tr.docdat.com/docs/index-69160.html?page=12
• Hüseyin Şimşek, Avusturya Alevileri, s. 344-350
• www.atik-online.net
• www.facebook.com/yeni.kadin
• (Kaynak: http://tr.docdat.com/docs/index-69160.html?page=12)

Vielleicht gefällt dir auch