Tanınma süreci, Federel Parlamento’ya ulaşıyor

SPÖ’nün 1991 yılında Linz’de yapılan Federal Parti Kongresi’nde konuyla ilgili bir önerge verildi. Talep, Roman ve Sintilerin, Halk Grubu statüsüne alınması konusunun Federal Parlamento’ya getirilmesiydi. Önerge, kabul edildi.

ViyanaAvusturya Halk Grupları Merkezi kurucusu ve o yıllarda Yeşiller’den Federal Parlamento’ya milletvekili seçilmiş Karel Smolle, dönemin Başbakanı Franz Vranitzky’e, Roman ve Sintilerin neden hâlâ “Halk Grubu” (Yerli Azınlık) statüsüne alınmadığını sorar. Başbakan Vranitzky, Temmuz 1987’de Federal Parlamento’da bu soruyu yanıtlar; Roman ve Sintilerin kamuda temsili için gerekli olan yapılanmanın eksik olduğunu belirtir. Onların, Halk Grupları Yasası kapsamına alınmasının şartlarını yerine getirmediklerini vurgular. 

1987 – 1988 arasında, Romanların tanınmasıyla ilgili çalışmalar ve girişimler, yoğun bir şekilde Avusturya kamuoyunun gündemine oturur. Rudolf Sarközi’nin SPÖ içindeki taban oluşturma çabası bir hayli etkili olur. 1987’de yayınlanan Claudia Mayerhofer’in, Romanların Burgenland’daki yaşamlarını konu alan “Dorfzigeuner | Köy Çingeneleri“(1) adlı kitabı yayınlanır ve kısa sürede tükenir. Viyana Lovara ailesinden ve gençlik yıllarında esir alındığı Nazi toplama kamplarından kurtulmuş kadın sanatçı Ceija Stojka’nın, 1988 yılında ilk kez “Wir leben im Verborgenen” (Gizlilikte yaşıyoruz) adıyla otobiyografik bir eseri yayınlanır. Etkisi büyük olur.

Am Podium v. li.: Bundeskanzler a.D. Franz Vranitzky und der Gründer des Vereins Roma Oberwart Rudolf Sarközi

Bütün bu gelişmelerden sonra, 1988 yılında Lackenbach’daki anma töreninde tarihi bir konuşma yapan Başbakan Franz Vranitzky, Romanların tanınması konusunda artık başka bir noktadadır. Son bir yıl içindeki çabalar, onun, Romanların tanınmasına sıcak bakmasına yol açacaktır.

1988 | Hitler Almanyası’nın egemenliği altına girişin 50. yıldönümü

Unutmamak gerekir ki, 1988, Hitler Almanya’sının Avusturya’yı işgal etmesi ve kendine bağlamasının 50. yıldönümüydü. Nasyonal sosyalizim, ırkçı kovuşturmalar, politik sebepli öldürülmeler, sürgünler ve direniş temaları, kamuoyunda yoğun olarak işleniyordu. Roman ve Sintiler, Naziler tarafından kitlesel halde yok edilen ikinci büyük mağdur grup olarak bu tartışmalarda ilk kez önemli bir yer alıyorlardı. Bu aşamada Ursula Hemetek, Michael Örtl ve Elenore Lappin’nin “Initiative Minderheiten | Azınlıklar İnisiyatifi“ grubunda, Roman özbilincinin oluşmasında büyük katkılar sağladıklarını vurgulamadan geçmeyelim.

Viyana’nın alternatif lokallerimden Celeste’de yapılan “Ausnahmsweise Zigeuner | İstisnai Olarak Çingene“ adlı dizi etkinlikte, o günün popüler isimlerinden gazeteci, yazar, aktivist Günther Nennig de tartışmaya ortak olacaktır. Yukarıda andığımız Ceija Stojka’nın erkek kardeşi ve toplama kampına esir düşmüş sanatçı Karl Stojka da tutukluluk yıllarını konu edinen yağlı boya resimleriyle kamuoyunun önüne çıkacaktır ve ressam olarak büyüklüğünü kanıtlayacaktır.

Yine 1988’de Rudolf Sarközi, “Etnik Kimlik ve Yaşam Dünyası” konulu konferansta Roman ve Sintilerin de resmi azınlık statüsüne alınmasını talep etti. Aynı yıl, Oberwart İş ve İşçi Bulma Kurumu (AMS) emekçisi ve “SOS Mitmensch” kurucusu Rainer Klien, bir resmi bilimsel araştırma başlattı.(2) Tarihçi Elisabeth Hirl ve (Avusturya’daki ilk Roman derneğinin kuruluşunda da yer almış) sosyal eğitmen Renate Holper yönetimindeki bir çalışma grubu, Burgenland’daki Roman ve Yahudilerin yaşamını, bunun sosyo-kültürel yapıya etkilerini araştırıyordu aynı dönemde.

Viyana’da kurulan iki yeni dernek ile ilk politik yol ayrımı

Parelel gelişen ve eksikliği duyulan dernek kurma çalışmalarını ise, Viyana’da Eduard Karoly ve Rudolf Sarközi sürdürüyordu. Dizinin ikinci bölümünde de belirttiğimiz gibi, bu gelişmelerin sonucu Romanlar kamuda temsil rolü üstlenecek ilk oranisazyonlarının kuruluşunu, 1989 yılında Oberwart’ta gerçekleştirdiler. Kısaca “Roman Derneği” denilen organisazyonun bünyesinde, Oberwart İş ve İsçi Bulma Kurumu (AMS) tarafından finanse edilen bir de danışmanlık hizmeti sunuluyordu.

Viyana’da 1991 yılında yine Rudolf Sarközi’nün inisiyatifiyle ikinci bir organisazyon oluşturulur. “Avusturya Romanları Kültür Derneği | Kulturverein Österreichischer Roma”, tam anlamıyla Avusturya Sosyal Demokrat Partisi’nin (SPÖ) istemleri ile örtüşen bir dernekti. 20 Haziran 1991’de Roman Kültür Derneği’nin kuruluşundan bir hafta sonra, 28. Haziran 1991 tarihinde yine Viyana’da ikinci bir Roman derneği olan “Romano Centro”, kuruluşunu açıklar. Romano Centro’nun çalışmaları, ağırlıklı olarak göçmen Romanları da kucaklayan hedeflerden oluşacaktı. Kuruluşunda, “Initiative Minderheiten | Azınlıklar İnisiyatifi”nde yer almış ve Yeşiller’de azınlık sözcüsü Terezija Stoisits’in rolü büyük olacaktı. Stoisits, Burgenland Hırvatlarındandır.

Azınlıklar İnisiyatifi´nin azınlık çalışmasında, etnik azınlıkların yanı sıra, sosyal azınlıklar ve engelliler de yer almaktaydı. Uzun bir süre bu grupla ortak bir yol arayan Rudolf Sarközi, bu geniş azınlık tanımının kendi çalışması için verimli olamayacağına karar vererek, Avusturya Romanları Kültür Derneği yapılanmasına yönelir. Ayrılığın temelinde, Sarközi’nin autochthon azınlığı temel alması yatmaktaydı. Kökenini hiç unutmamış ve açıkça söylemekten hiç çekinmemiş Rudolf Sarközi, dernek kuruluş çalışmaları yürürken, aynı zamanda SPÖ içindeki çalışmalarına devam edecektir.

Sarközi, ilk önce üyesi olduğu Döbling Mahalle Parti Örgütü 12’de ve ardından “Sosyalist Özgürlük Savaşçıları Birliği | Bund der Sozialistischen Freiheitskämpfer”de etkili olur; Romanların resmi kabülü için aylar süren uzun bir çalışma sonuç vermeye başlayacaktır. Bu iki parti örgütüyle birlikte, Viyana Eyalet SPÖ’sü de 1991 yılında harekete geçer ve Linz’de yapılan Federal Parti Kongresi’nde konuyla ilgili bir önerge verir. Roman ve Sintilerin, Halk Grubu (Yerli Azınlık) statüsüne alınması konusunun Federal Parlamento’ya getirilmesini içeren bu önerge, tam bir görüş birliği içinde kabul edilir. Böylece, resmi kabul süreci, prosedüre uygun bir şekilde kararı verecek Federal Parlamento’ya taşınır. (Devam edecek)

…………………………………………………………
1) Claudia Mayerhofer | Dorfzigeuner: Kultur und Geschichte der Burgenland-Roma von der Ersten Republik bis zur Gegenwart. Picus Verlag, 241 Sayfa
2) Rainer Klien | „Studie zur Erfassung der Lebenssituation der burgenländischen Zigeuner und Juden im Hinblick auf zu schaffende soziale, kulturelle und sonstige Unterstützungsprojekte“ | Sozialministerium

Vielleicht gefällt dir auch